#panamaraba – Krzyż, jaguar i bóg z cygarem

W czasie naszych podróży po Ameryce Łacińskiej niewątpliwie ważnym akcentem było zgłębianie wiary. Codzienna Msza św., Różaniec czy Koronka do Bożego Miłosierdzia. Oczywiście najważniejszym celem było spotkanie z młodzieżą całego świata i papieżem w Panamie, a przez to zbliżenie się do Chrystusa. Jednak nie sposób pominąć religii pierwotnych ludów, którą poznawaliśmy zwiedzając ruiny ich miast. Poznaliśmy też świętych i błogosławionych, a także kandydatów na ołtarze związanych z krajami przez które przejeżdżaliśmy.

Politeistyczna religia Majów
Majowie wierzyli w wielu bogów, którym oddawano cześć przez różnego rodzaje rytuały i ofiary składane w świątyniach, a właściwie to na ołtarzach przed nimi. Same świątynie miały kształt piramid schodkowych, do których wstęp mieli wyłącznie kapłani. Lud modlił się przed piramidą. Stąd też problem późniejszych misjonarzy chrześcijańskich. Otóż indianie nawróceni na chrześcijaństwo nie chcieli wchodzić do środka kaplic i kościołów (było to zupełnie obce ich kulturze).
Majowie nie posiadali scentralizowanego państwa, tylko wiele państw-miast, każde z nich czciło innego Boga. Bogom składano ofiary z plonów, zwierząt oraz ludzi. Ważne w obrzędach majów miały liczby, Majowie za święte uważali liczby 3, 5, 20. Każdy bóg miał poświęcony swój dzień lub jeden z 18 miesięcy (kalendarz majów miał 365 dni i był podzielony na 18 miesięcy). Majowie wierzyli, że koniec świata nastąpi poprzez wyjście jaguarów z lasu które zabiją wszystkich ludzi rozszarpując ich na 4 strony świata.

Panteon bogów Majów:
Hunab Ku („Jedyny bóg”) – najwyższy z bogów nazywany również Kinebahan („Oczy i Usta Słońca) i uosabiał promienie słońca. Odpowiedzialny za stworzenie całego świata oraz człowieka, którego ulepił z kolb kukurydzy i krwi. Jego żoną była Ixazalovh. Nie był przedstawiany przez Majów w żadnej postaci gdyż jest on wszystkim: Księżycem, gwiazdą, słońcem…

Ahau Kin („Władcą Oblicza Słońca”) – jeden ze starych bogów, który pomógł stworzyć świat. Razem z praboginią Mam stworzył pradawną parę Słońca i Księżyca. Mimo braku „faktycznej władcy” w panteonie oddawano mu wielką cześć. Majowie w swoim kalendarzu słonecznym przyznali mu najważniejszą magiczną liczbę 4. Jako jedyny bóg patronował pierwszemu miesiącowi w kalendarzu, Haab-pop. Podczas tego miesiąca miały miejsce parady oraz ceremonię na jego cześć, owy miesiąc był nazywany miesiącem odrodzenia i tworzenie nowego życia. Ludzie przed ołtarzami z jego podobizną snuli plany na przyszłość oraz podejmowali wyzwania na nowy rok. Razem z bogiem Hunaphu patronował dwóm innym miesiącom: 14 Kankin – miesiąc zbiorów, oraz Yaxkin – „miesiąc zielonego słońca”, który przypadał w równonoc wiosenną (21 Marca)

Itzamna („Dom Iguan”) – Syn Boga Hunab Ku. Nazwa „Dom Iguan” odnosi się do przekonania Majów, że ziemia spoczywa na grzebcie wielkiej jaszczurki, a kosmos jest jej domem. Uważany za wynalazcę „Ksiąg i pisma” oraz sztuki pięknej. Był patronem pisma oraz medycyny ponieważ swoich kapłanów nauczał jak leczyć za pomocą ziół. Wierzono również, że pomaga kobietą podczas porodów. Czczono go w miesiącu Zip. Bóg lat Ix czyli lat nieurodzaju, zsyłał on ludziom omdlenia, ataki padaczki oraz niemocy

Bacabowie – Bogowie kierunków symbolizujący 4 strony świata:
Hozan-Ek – żółty bóg południa
Hobnil – czerwony bóg wschodu
Can Tzicnal – biały bóg północy
Zac Cimi – czarny bóg zachodu

Pawahtuun – Tajemniczy bóg znany również jako „bóg N” uważany za boga o wielu postaciach, który wspiera niebo i ziemię. Przewodniczył również końcowym dniom roku

Azal Uoh – partnerka Itzamny, Bogini księżyca i porodów, patronka tkactwa i haftu, koszykarstwa oraz malarstwa

Chac – bóg urodzaju, który zsyłał życiodajny deszcz i powodował płodność ziemi. Poświęcone mu były miesiące Yax i Mac, a w miesiącu Mac pełnił funkcje patrona wraz z Itzamną

Ek Chauach – Bóg kupców, dróg oraz wojny

Xaman Ek – Bóg gwiazdy północnej, patron kupców

Cit Chac Coh – jeden z bogów wojny. Podczas miesiąca Pax składano mu krwawe ofiary z ludzi, rozpoczynano wojny oraz uważano, że to najlepszy czas do zabijania ludzi

Ah Puch – Bóg śmierci oraz pan krainy zmarłych. Był odpowiedzialny za wszystkie rodzaje śmierci. Przypisywano mu liczbę 10: liczbę śmierci, połowę świętej liczby 20

Konkwista i Chrześcijaństwo dzisiaj
Religia Majów zaczęła upadać razem z upadkiem ich imperium, została niemal zupełnie zniszczona podczas podboju Jukatanu przez Hiszpan na początku XVI w. Podbitą ludność zmuszano aby przeszła na Chrześcijaństwo, świątynie zostały zrabowane i przemienione w kościoły, które w niektórych miejscach stoją do dziś. Pomimo tego pozostawiono wiele obrzędów oraz wierzeń. Przykładem jest wiara w animizm czyli w to, że każda istota, rzecz lub zjawisko posiada duszę. Popularne jest również składanie ofiar z plonów oraz włosów dziewic pod krzyżem Chrystusa. Pozostałości można doszukiwać się również w pogrzebach gdzie ciało przed złożeniem do grobu jest obmywane: Majowie myli ciała zmarłych a potem malowali ciała na czerwono i składali do grobów. Kościół w Ameryce Łacińskiej nie zabrania oraz nie potępia owych obrzędów, wita je z otwartymi rękami i próbuje dopasować je, aby były zgodne z doktryną Kościoła. Obecnie na terenach Ameryki środkowej dominują dwa odłamy chrześcijaństwa: Katolicyzm oraz Penetekostalizm (Zielonoświątkowcy).

Synkretyzm religijny
W krajach środkowej Ameryki dominuje chrześcijaństwo, ale można zauważyć gołym okiem jak miesza się ono z dawnymi obrządkami oraz wierzeniami tamtejszej kultury. Przykładem może być Maximon, nazywany też San Simòn, od katolickiego duchownego który pomagał Indianom w XVI w. Jednym z ostatnich miejsc, gdzie można spotkać się z kultem Maximona jest Santiago Atitlan, czyli mała wioska nad jeziorem Atitlan. Przedstawiany jest w formie mężczyzny z kapeluszem na głowie i cygarem w ustach. Co roku zamieszkuje on inny, dom który na ten czas zostaje sanktuarium. Dzieje się to podczas Wielkiego Tygodnia w formie pielgrzymki. Mimo tego, iż Maximon wydaje się bardzo ciekawą atrakcja dla turystów, niewielu mieszkańców jest chętnych do pokazania jego sanktuarium. Aby zdobyć przychylność tegoż niestandardowego świętego ludność ofiaruje mu alkohol, papierosy, cygara oraz pieniądze.

 

Zamordowanie Ojca Aplas
Dziś patrząc na piękne miasta i zabytki trudno sobie wyobrazić, że jeszcze do 1996 roku w Gwatemali trwała wojna domowa. W czasie podróży było dane nam nawiedzić miasteczko Santiago de Atitlan. W parku Pokoju wspominaliśmy masakrę jaką wojsko przeprowadziło na dzieciach, które zbuntowały się i nie chciały wstąpić w szeregi armii. Poznaliśmy tam historię niezwykłego człowieka, misjonarza z USA. Ojciec Aplas, a dokładnie Stanley Rother, był amerykańskim duszpasterzem wysłanym do Gwatemali w celu Ewangelizacji. Dzięki jego staraniom wybudowano szpital w Panabaj, również przyczynił się do utworzenia radiostacji, która głosiła słowo Boże oraz nauczała w języku Hiszpańskim i Tz’Ulitij. Na początku lat 80 XX wieku Roger dowiedział się, że został wpisany jako 8 na listę Szwadronów Śmierci, grupy płatnych zabójców składających się z weteranów wojennych. Grupa ta od innych oddziałów paramilitarnych i terrorystycznych różni się tym, że działa za cichym przyzwoleniem władz państwa, którzy niejednokrotnie korzystają z ich usług aby uciszyć opozycję, jednak postanowił zostać wśród wiernych wiedząc, że za niedługo zginie. Rok później w 1981r Roger został zastrzelony na plebani w Santiago de Atitlan. Pochowano go na ołtarzu Świętej Trójcy w Oklahomie. Pomimo pojmania 3 podejrzanych, którzy przyznali się do winy, sprawa wciąż nie jest rozwikłana, ponieważ osoby bliżej zaznajomione z zabójstwem uważają te osoby za niewinne, a całe to śledztwo za przykrywkę Szeregów Śmierci. Został on kanonizowany przez papieża Franciszka w 2017 roku.

Święty brat Piotr
Jednym z najważniejszych miast dla religii Katolickiej jest Antigua Guatemala, jest to jedno z pierwszych miast założone przez Hiszpan w Ameryce Łacińskiej. Miasto słynie ze swoich Katedr w stylu barokowym (niestety większość z nich to ruiny po trzęsieniu ziemi z 1773 r.) oraz procesji podczas Świąt Wielkanocnych, kiedy to na ulicach powstają tzw. „las alfombras” czyli kwiatowe dywany. W jednym z kościołów modliliśmy się przy grobie słynącego łaskami świętego, który cieszy się niezwykłym poważaniem wśród miejscowej ludności.
Św. Piotr od Św. Józefa de Betancur urodził się na Teneryfie w 1626 r. w ubogiej, religijnej rodzinie. Od zawsze spędzał bardzo dużo czasu na łonie natury, gdzie zbliżał się do Boga. Gdy usłyszał o Nowym Świecie i ubóstwie, jakie dotyka tamtejszych mieszkańcowi, zapragnął udać się tam jako misjonarz. Tak trafił do Gwatemali. W 1655 wstąpił do Trzeciego Zakonu św. Franciszka. Pomagał chorym, więźniom, sierotom, żebrakom, a nawet przy pomocy lokalnych władz wybudował szpital Matki Boskiej Betlejemskiej. Zmarł 25 kwietnia 1667r.
To co na pewno rzuca się w oczy i dla nas jest inne to z pewnością duża liczba rzeźb, a właściwie figur w kościołach. Są one ubrane w prawdziwe ubrania i mają też prawdziwe włosy. Początkowo wydawało się to dziwne, ale na swój sposób właściwie jest piękne.

Magdalena Domalik

Pozostałe artykuły z serii #panamaraba